Live Love Laugh...
12 Dec 2018

কলঙ্ক আৰু সমাজ।

কলঙ্ক বা অপযশ আমাৰ সমাজৰ এক বৃহত্ অংশস্বৰূপ। কলঙ্কৰ প্ৰকাৰসমূহৰ বিষয়ে তথা আমাৰ দৈনন্দিন জীৱনত ইয়াক কি ধৰণে পোৱা যায় সেই বিষয়ে ইয়াত অধিক জানক|

কলঙ্ক হৈছে মানুহে গ্ৰহণযোগ্য বুলি নভবা তথা লজ্জাজনক বুলি ভবা আৰু সমাজে ভুল বুলি বিবেচনা কৰা বৈশিষ্ট্যসমূহৰ প্ৰদৰ্শন। এই বৈশিষ্ট্যসমূহত জাতিগত বা সাস্কৃতিক পৰিচয়, যৌন পৰিচয়, সামাজিক স্থিতি, শাৰীৰিক গঠন, ৰোগ বা অক্ষমতাও অন্তৰ্ভুক্ত হ’ব পাৰে।

Stigma
কলঙ্কৰ সন্দৰ্ভত ইয়াত কিছুমান অন্তৰ্দৃষ্টি ৰখা হৈছেঃ

দুই প্ৰকাৰৰ কলঙ্ক - কলঙ্ক দুই প্ৰকাৰৰ- সামাজিক কলঙ্ক আৰু আত্ম-কলঙ্ক:

  • সামাজিক কলঙ্ক: মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত লোকৰ বিৰুদ্ধে সাধাৰণ ৰাইজৰ যিটো প্ৰতিক্ৰিয়া।
  • আত্ম-কলঙ্কঃ যেতিয়া এজন ব্যক্তিয়ে মানসিক স্বাস্থ্যৰ বিষয়ে সমাজৰ ভ্ৰান্ত ধাৰণাসমূহত অৱদান যোগায় তেতিয়াই এই প্ৰকাৰৰ কলঙ্কৰ উদ্ভৱ হয়। আভ্যন্তৰীণভাৱে নেতিবাচক ধাৰণা বিয়পাই ব্যক্তিসকলে বা গোটবোৰে লজ্জা, আক্ৰোশ, আশাহীনতা, বা নিৰাশা অনুভৱ কৰাব পাৰে, যিবোৰে তেওঁলোকক সামাজিক সমৰ্থন, নিয়োজন, বা তেওঁলোকৰ মানসিক স্বাস্থ্যৰ স্থিতিৰ ক্ষেত্ৰত চিকিৎসা বিচৰাৰ পৰা দূৰত ৰাখে।

কলঙ্কৰ ফলত মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত লোকৰ বিৰুদ্ধে বিভেদ।

যেতিয়া এজন লোক যিকোনো ধৰণৰ মানসিক বিকাৰত আক্ৰান্ত হয় আৰু সেই বিষয়ে মুকলি কৈ আলোচনা কৰে, তেতিয়া তেনে ব্যক্তিক সচৰাচৰ এক পৃথক দৃষ্টিৰে (সাধাৰণতে নেতিবাচক ৰূপত)চোৱা হয়, যাৰ ফলত তেওঁ আনৰ পৰা পৃথক হৈ পৰে আৰু ফলস্বৰূপে তেওঁ আনৰ পৰা সহায় বিচৰাত বাধা আহি পৰে।

গণ মাধ্যম (মিডিয়া) আৰু চলচিত্ৰত কলঙ্কৰ প্ৰদৰ্শন

মিডিয়া আৰু চলচিত্ৰ মানসিক ৰোগৰ ক্ষেত্ৰত কেতিয়াও সদয় হোৱা দেখা পোৱা নাযায়, যি ইয়াৰ ওপৰত এক অতি বেয়া প্ৰভাৱৰ সৃষ্টি কৰিছে। সাধাৰণতে যেতিয়া চলচিত্ৰত কোনো লোকক যিকোনো সামাজিক সংকটত ভোগা দেখুওৱা হয়, তেতিয়া তেওঁলোকক বিপদজনক আৰু হানিকাৰক হিচাপেই প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। প্ৰদৰ্শন কৰা উপচাৰ ব্যৱস্থা সাধাৰণতে বিৰক্তিকৰ হোৱা দেখা যায়।

দৈনন্দিন জীৱনত মানসিক স্বাস্থ্যৰ লগত জড়িত বিশেষণবোৰৰ ব্যৱহাৰ।

‘‘বিষণ্নতা’’, ‘‘নিদ্ৰাহীনতা’’, ‘‘বাই-প’লাৰ’’ আৰু ‘‘এন’ৰেক্সিক’’ৰ লেখীয়া শব্দবোৰ যিকোনো বা সাধাৰণ প্ৰসঙ্গৰ অবিহনে সচৰাচৰ ব্যৱহাৰ কৰাটোৱে ৰোগবিধৰ ক্ষেত্ৰত বোধগম্যতাৰ তীব্ৰতা বৃদ্ধি কৰে, সেয়ে এনে বিশেষণবোৰৰ দৈনিক ব্যৱহাৰ ৰোধ কৰাটো গুৰুত্বপূৰ্ণ।

মানসিক অসুস্থতাৰ কলঙ্ক খ্ৰীষ্টপূৰ্ব 5000 ত প্ৰথম চিনাক্ত কৰা হৈছিল। সেই সময়ত ব্যতিক্ৰমী আচৰণ কৰা লোকসকলক তেওঁলোকৰ ৰাক্ষ্যসস্বৰূপ লক্ষণসমূহ যাক বৰ্তমান সময়ত মানসিক অসুস্থতা বুলি কোৱা হয় তেনে লক্ষণসমূহৰ পৰা সকাহ দিবৰ বাবে তেওঁলোকৰ লাওখোলা ড্ৰিল কৰা (ট্ৰেফিনিং) হৈছিল।

আমাৰ ইতিহাসত বিভিন্ন সময়ৰ সমাজ-সংস্কৃতিত মানসিক অসুস্থতাত ভোগা লোকৰসকলক বিভিন্ন ধৰণে ব্যৱহাৰ কৰা দেখা যায়। ইয়াৰ ভিতৰত বেছিভাগে অসুস্থ ব্যক্তিজনক লাঞ্জিত কৰা তথা সমাজৰ পৰা তেনে ব্যক্তিজনৰ লগতে তেওঁলোকৰ পৰিয়ালক অস্বীকাৰ কৰা পৰিলক্ষিত হয়।

  • প্ৰাচীন কালত মানসিক অসুস্থতাৰ প্ৰস্তাৱিত উপচাৰ। মানসিক অসুস্থতাৰ কলঙ্ক খ্ৰীষ্টপূৰ্ব 5000 ত প্ৰথম চিনাক্ত কৰা হৈছিল। সেই সময়ত ব্যতিক্ৰমী আচৰণ কৰা লোকসকলক তেওঁলোকৰ ৰাক্ষ্যসস্বৰূপ লক্ষণসমূহ যাক বৰ্তমান সময়ত মানসিক অসুস্থতা বুলি কোৱা হয় তেনে লক্ষণসমূহৰ পৰা সকাহ দিবৰ বাবে তেওঁলোকৰ লাওখোলা ড্ৰিল কৰা (ট্ৰেফিনিং) হৈছিল। আমাৰ ইতিহাসত বিভিন্ন সময়ৰ সমাজ-সংস্কৃতিত মানসিক অসুস্থতাত ভোগা লোকৰসকলক বিভিন্ন ধৰণে ব্যৱহাৰ কৰা দেখা যায়। ইয়াৰ ভিতৰত বেছিভাগে অসুস্থ ব্যক্তিজনক লাঞ্জিত কৰা তথা সমাজৰ পৰা তেনে ব্যক্তিজনৰ লগতে তেওঁলোকৰ পৰিয়ালক অস্বীকাৰ কৰা পৰিলক্ষিত হয়।
  • কলঙ্ক কেনেকৈ বুজিব পৰা যায়?
    বৈশিষ্ট্যহীনতা আৰু কলঙ্ক সাধাৰণতে দুই প্ৰকাৰে বুজিব পাৰি:
    • প্ৰথম প্ৰকাৰৰ কলঙ্ক বুজিব পাৰি অনুভূতিৰ দ্বাৰা তথা বিষয় এটাৰ বিৰুদ্ধে কলঙ্ক সৃষ্টি কৰা গোটটোৰ সদস্যসকলৰ সৈতে নিয়মীয়া যোগাযোগৰ জৰিয়তে। মানসিক অসুস্থতাৰ বিপৰীতে কলঙ্কৰ অগ্ৰগতিৰ সন্মুখীন হোৱা লোক এজনৰ সৈতে তেওঁৰ কলঙ্কৰ অভিজ্ঞতাৰ বিষয়ে নিয়মীয়াকৈ ভাব বিনিময় কৰাটো হৈছে ইয়াক বুজি উঠাৰ আটাইতকৈ সাধাৰণ পদ্ধতি।
    • দ্বিতীয়, প্ৰকাৰৰ কলঙ্ক বুজিব পৰা যায় আমাৰ পৰিৱেশ আৰু শিকনিৰ দ্বাৰা, যেনে- সমাজত থকা বয়োজ্যেষ্ঠসকলৰ বিশ্বাস আৰু আন কৰ্ত্তৃপক্ষসমূহৰ আচৰণৰ দ্বাৰা। এই প্ৰকাৰৰ কলঙ্ক সচৰাচৰ প্ৰত্যক্ষ কৰা নাযায়, কিন্তু প্ৰেৰণা, নীতি আৰু উদ্দেশ্যসমূহত ইয়াক পোৱা যায়।
  • আৰোপিত তত্ব: আৰোপিত তত্বই এজন ব্যক্তিৰ ভিতৰত কলঙ্কই কেনেকৈ গা কৰি উঠে সেই বিষয়ে অৱগত কৰে - কলঙ্ক অতিততে ঘটা ঘটনা এটাৰ পৰা উদ্ভৱ হৈ ইয়াৰ নিজৰ ৰূপ লয় আৰু মন সেই আৱেগে ভৰাই তোলে যি ঘটনাটোৰ সময়ত অনুভূত হৈছিল। যদিহে অনুভূত হোৱা আৱেগ নেতিবাচক আছিল, তেন্তে ইয়াৰ ফলত এক আচৰণজনিত প্ৰতিক্ৰিয়াৰ বিকাশ ঘটে যিটো বৈষম্যপূৰ্ণ। | মানসিক অসুস্থতাৰ ক্ষেত্ৰত, মানসিক অসুস্থতা নিয়ন্ত্ৰণ কৰিব পৰা যায় বুলি বিশ্বাস কৰা ব্যক্তিসকলেই ইয়াৰ বাবে দায়ী। তেওঁলোকেই নেকি যি ক্ৰোধিত বা শত্ৰুতাপূৰ্ণ আচৰণেৰে প্ৰতিক্ৰিয়া কৰাৰ অধিক সম্ভাৱনা থাকে।

X